در دوران آلمان نازی از علم شیمی بهصورت گسترده استفاده میشد. یکی از مهمترین نمونهها، صنایع شیمیایی بزرگی مانند آی.جی. فاربن در تولید سوختهای مصنوعی، مواد منفجره و ترکیبات شیمیایی مورد نیاز ماشین جنگی نازیها نقش کلیدی داشتند.
به گزارش شیمی کلاب، این سوءاستفاده از دانش شیمی نمونهای تلخ از این است که علم، اگر بدون اخلاق و مسئولیت انسانی بهکار گرفته شود، میتواند به ابزاری برای ویرانی و جنایت تبدیل شود.
آی.جی. فاربن (IG Farbenindustrie AG) یکی از بزرگترین و قدرتمندترین کنسرسیومهای شیمیایی جهان در قرن بیستم بود و نقشی محوری در اقتصاد و ماشین جنگی آلمان نازی داشت.
تشکیل و قدرت اقتصادی
آی.جی. فاربن در سال ۱۹۲۵ از ادغام چند شرکت بزرگ شیمیایی آلمان از جمله BASF، Bayer و Hoechst شکل گرفت. این شرکت در حوزههایی مانند تولید رنگها، داروها، پلاستیکها، کودهای شیمیایی و مواد منفجره پیشگام بود و پیش از جنگ، نماد پیشرفت صنعتی آلمان بهشمار میرفت.
نقش در جنگ و همکاری با نازیها
با آغاز جنگ جهانی دوم، آی.جی. فاربن به ستون فقرات صنعتی رژیم نازی تبدیل شد. این شرکت:
- سوخت و لاستیک مصنوعی تولید میکرد (حیاتی برای ارتش آلمان که دسترسی محدودی به نفت طبیعی داشت).
- در تولید مواد شیمیایی نظامی و پشتیبانی لجستیکی جنگ نقش داشت.
- بهطور مستقیم با دولت نازی همکاری مالی و فنی داشت.
پیوند با جنایات جنگی
تیرهترین بخش تاریخ آی.جی. فاربن، مشارکت آن در نقض گسترده حقوق بشر است:
- این شرکت مالک و بهرهبردار کارخانهای بزرگ در نزدیکی اردوگاه آشوویتس (مجموعه «مونوویتس») بود.
- هزاران زندانی اردوگاههای کار اجباری بهعنوان بردهی صنعتی در شرایط غیرانسانی برای آی.جی. فاربن کار کردند که بسیاری از آنها جان باختند.
- یکی از زیرمجموعههای مرتبط با این کنسرسیوم در تولید زیکلون ب (گاز سیانیدی مورد استفاده در اتاقهای گاز) نقش داشت.
محاکمه و سرنوشت پس از جنگ
پس از جنگ، مدیران ارشد آی.جی. فاربن در دادگاههای نورنبرگ محاکمه شدند. اگرچه برخی محکوم شدند، بسیاری از احکام سبک بود. خود شرکت منحل و به چند شرکت مستقل تقسیم شد؛ شرکتهایی که بعدها دوباره به غولهای صنعتی جهانی تبدیل شدند.
